गुरुवार, १८ ऑक्टोबर, २०१८

 

शिलंगण

(भारताबाहेर जायचा जरी योग आला नसला तरी) जगाच्या कुठल्याही कानाकोपऱ्यात जरी असलो तरी कोणताही सण आला कि घरची ओढ लागतेच, आणि दसरा(विजयादशमी) असली म्हणजे जरा जास्तच.
आमच्या गावातला दसरा त्यातल्या त्यात खूपच अलौकिक आणि आत्मीय आनंद देणारा असतो, त्याचं कारणही तसंच आहे. आमच्या कडे कसं असतं कि गावातल्या मोठ्या मैदानावर आपट्याच्या पानांची मोठी पेंडी ठेवलेली असते. त्याला गावाचे पाटील किंवा प्रतिष्ठित व्यक्ती ती पेंडी तलवारीनं तोडतात आणि गावातील सगळ्या लहान मोठ्या व्यक्ती ते सोनं लुटून घेतात त्यात मी ही असतो.
हि सोनं लुटायची अशी परंपरा जरी असली तरी माझे बाबा सांगतात कि पूर्वी ते सोनं गावाच्या ईशान्य दिशेला शिवेवर ठेवलेलं असे आणि ते घोड्यावर जाऊन लुटून आणलं जात होतं.
याच बरोबर तिथे गावातल्या वेगवेगळ्या देवांच्या पालख्या एकत्र जमा होतात. मग सगळे जण सगळ्या पालख्यांचे दर्शन घेऊन एकमेकांना सोनं देतात. जे समवयस्क असतात ते एकमेकांची गळाभेट घेऊन एकमेकांना रामराम म्हणतात,वयानं लहान लोक मोठ्यांच्या पाया पडून त्यांना सोनं देतात. वर्षभर ज्यांचे चेहरे हि पाहायला मिळत नाहीत किंवा जे परगावी राहतात ते सारे तिथे भेटतात, त्या सगळ्या लोकांसोबत आणि पालख्यांसोबत गावातल्या सगळ्या देवळात फिरून साऱ्या देवांना सोनं द्यायचं त्यानंतर विजयी मुद्रेनं घरी आलं कि  कुठलीशी लढाई जिंकून घरी आल्याच्या आनंदात औक्षण करून घ्यायचं.
आणि पोशाखा  बद्दल सांगायचं राहिलं कुठलाही पारंपरिक पोशाख घालायचा सोबत टोपी घालायची आणि त्या टोपीमध्ये घरच्या घटामधील धांन्याची छोटी रोपं तुरे म्हणून  खोवायची.
हेच सारं आमचं सीमोल्लंघन आणि हेच शिलंगण.
या सर्वाहून दुसरा आनंद तो काय असेल, शहरात या परंपरा नाही जपल्या जात मुळात असं काही असतं याची कल्पनाही शहरातल्या लोकांना नसते त्यांच्यासाठी असे सण म्हणजे चित्रपटात दाखवलेली प्रतीकात्मक कल्पना. त्यातल्या त्यात मी ज्या शहरामध्ये राहतो सोलापुरात(एक असं शहर ज्याने जागतिकीकरणाच्या बदलत्या काळातही स्वतः इथल्या परंपरा जपल्या आहेत) तिथे अजूनही ह्या परंपरा जपल्या जातात त्याबद्दल सविस्तर लिहीन नंतर केंव्हातरी. सध्या हे सारं वर्णन माझ्या गावाचं आहे कासेगावचं. 

तळटीप  -  वर उल्लेखलेली सोनं हि संज्ञा आपट्याच्या पानाला दिलेली आहे.
Share:

शुक्रवार, १३ ऑक्टोबर, २०१७

 

पत्र


मनाच्या आचारसंहितेत, शब्दांना हाताशी धरून भावनांनी बंडखोरी केली. अभ्रकासारख्या पांढऱ्याशुभ्र कागदावर रक्तरंजित आंदोलनं केली. वाळूत पाऊलांचे ठसे उमटावेत तशी अभ्रकावर चित्रविचित्र पण एकसंध नक्षी तयार झाली, भावनांच्या आणि शब्दांच्या पाउलांची.
मी आभाळभरून प्रयत्न केले तरी भावनांची बंडखोरी मोडणं मला शक्य झालं नाही, पण मी प्रयत्न सोडले नाहीत आणि त्यातच त्यांच्या बंडखोरीला जुन्या आठवणींची नवी कुमक मिळाली.
या द्वंद्वातच माझा पराभव झाला आणि या साऱ्यांची साक्ष असलेला तो इवलासा अभ्रकाचा तुकडा, तिच्यासाठी लिहिलेलं "पत्र" झालं.
जे कि तिने दिलेल्या डायरीत, तिनेच लिहिलेल्या त्या एका पानाच्या मागे अजुनही पत्त्याविना तसेच आहे आणि माझ्यानंतरही अनंतकाळापर्यंत तसेच राहील.


©संदेश मुळे
Share:

बुधवार, ११ ऑक्टोबर, २०१७

 

कृष्णविवरा सारखे शून्य

कसं होतं, आपल्या आयुष्यात खूप सारे प्रसंग, खूप साऱ्या गोष्टी घडुन गेलेल्या असतात, भले त्या चांगल्या असो किंवा वाईट. तेवढ्यापुरतं त्या गोष्टीचा आनंद किंवा दुःख होतं, नंतर आपण ती गोष्ट विसरून हि जातो, पण तरी आपल्या सुदैवानं म्हणा किंवा दुर्दैवानं, जर आपल्या वर्तमानात त्या इतिहास जमा गोष्टी आठवल्या तरी त्याचं एवढं काही वाटत नाही. फक्त हे सगळे प्रसंग, ह्या सगळ्या गोष्टी आपल्याला रंगीबेरंगी माञ वाटतात हे नक्की. 
त्यातच कधीतरी (म्हणजे वर्तमानात!!) तुम्हाला काहीतरी महत्वाचं समजतं, जे कि तुम्हाला माहित असायला हवं असतं पण माहित नसतं, किंवा सभोवतालच्या पंचमहाभूतांनी ते जाणून बुजून तुमच्या पासून लपवण्याचा प्रयत्न केलेला असतो. त्यात तुम्हाला या नव्याने कळलेल्या गोष्टीचा रंग आणि आधी माहित असणाऱ्या साऱ्या गोष्टींचा रंग यात साम्य वाटायला लागतं. 
तुम्ही मग हि नवीन गोष्ट मध्यवर्ती ठिकाणी ठेवून बाकीच्या गोष्टी त्याला रंगसंगतीनुसार जोडायचा प्रयत्न करता आणि त्याचा “रुबिक क्युब” होतो, तोही एकसंध रंग-संगती नसलेला आणि सुरु होते शर्यत तुमच्या कल्पनाशक्ती आणि आकलन शक्तीची. 
अथक परिश्रमानंतर जेंव्हा हि शर्यत संपते. तेंव्हा रंगसंगतीनुसार एकसंध जोडलेल्या प्रसंगांचा “रुबिक क्युब” तुमच्या हातात असतो. जेंव्हा हे सारं कोडं सुटून त्या गोष्टींचं आकलन होतं तेंव्हा तुम्हाला हसावं कि रडावं तेच कळत नाही. स्वतःची किव यायला लागते. पण तुम्ही काहीच करू शकत नाही कारण तुम्ही शून्य झालेले असता, कृष्णविवरा सारखे शून्य. 


©संदेश मुळे
Share:

शनिवार, ८ जुलै, २०१७

 

#काहीबाही ६ - खजिना


परवा मिळाले काही,
पुसट झालेल्या अक्षरांचे निनावी कागद,
झिरझीर झालेली जाळीदार पिंपळपानं,
काटे नसलेला पण दरवळणारा तो गुलाब,
तो शाईपेन आणि एकंच पान लिहिलेली डायरी,
त्यातलेही काही शब्द कसल्याश्या पाण्याने पुसटलेले,
आणि एका पुरचुंडीत बांधलेले क्षणही सापडले
अबोल्याचे, रुसव्याचे, प्रेमाचे, ओढीचे,
काही तुझे, काही माझे
सारे एकमेकांना घट्ट बिलगून बसलेले.
खूप काही सापडलं आणि वाटलं हाच तो
मी ना शोधलेला पण अनाहूतपणे सापडलेला #खजिना,
प्रत्येकाला किमान एकदा तरी घराच्या किंवा
मनाच्या अडगळीत सापडतोच असा.

©संदेश मुळे

Share:

सोमवार, १९ जून, २०१७

 

#काहीबाही ५ - आयुष्य कुठे घेऊन चाललंय देव जाणे...

आयुष्य कुठे घेऊन चाललंय देव जाणे...

"विस्कटून विखुरलेल्या आयुष्याला वेचता वेचता दमछाक व्हावी, विस्मरणात गेलेले काळजाचे ठोके चुकवणारे आठवणींचे दुवे सापडावेत आणि दुव्याला लागून अजून काही दुवे हातात यावेत...अनंतकाळापर्यंत हाच खेळ चालत राहावा त्यात त्या करत्या करावीत्याने माझ्या भाबडेपणावर गालातल्या गालात हसून हलकेच फुंकर घालून गोळा केलेले सारे क्षण पुन्हा विखरून टाकावेत.....म्हणजे समुद्रकिनार्याची वाळू घट्ट मुठीत पकडून पाण्यात उभारल्या सारखा वाटेल....वाळू मुठीत कितीही घट्ट पकडली तरी ती निसटणारच आणि तो फेसाळलेल्या समुद्राने पुन्हा त्याच निर्मिकासारखे निर्विकार हसावे. मग मीही आभाळाकडे पाहून हलकंसं हसूनच मनातल्या मनात त्याला म्हणावं तू काहीही केलंस तरी मी सुद्धा हरणाऱ्यातला नाही, शेवटी मीही तुझीच निर्मिती आहे."


हे असले विचार यायला लागतात म्हणूनच वाटतं आयुष्य कुठे घेऊन चाललंय देव जाणे...

#काहीबाही #NightThought
©संदेश मुळे

Share:

गुरुवार, ११ मे, २०१७

 

#काहीबाही ४ - निरर्थक

त्याला त्याचीच लाज वाटू लागली, स्वतःच्या नैतिक जवाबदारीची वेस ओलांडून तो केंव्हाच असंख्य प्रकाशवर्ष दूर निघून गेला होता.
बोथट झालेल्या जाणीवा कधीच स्वतःच्या निष्क्रियतेच्या काळजाचा ठाव घेऊ शकल्या नव्हत्या. मनातली सल कुरूप होऊन साऱ्या मनाला उध्वस्त करू पाहतेय आणि हा पश्चतापचं रुचिक टाकून कुरूप बरं करण्याचा निरर्थक प्रयत्न करु पहातोय.भेगाळलेल्या जन्माचा उत्तरार्ध अजून कोणत्या यातना देणारे काय माहित.
या साऱ्या जन्माच्या तात्विक आणि शब्दरंजित वाक्-दृक् यातनांचा लेखाजोखा नजरेसमोरून जात नव्हता आणि तो सूर्याजन्माच्या आधीपासून सताड उघड्या डोळ्यांनी झोपायच्या प्रयत्नात स्वतःच्या नेणिवांना कुरवाळत या कुशीवरून त्या कुशीवर वळतोय.

©संदेश मुळे
Share:

मंगळवार, ९ मे, २०१७

 

#काहीबाही ३ - पावसाळलेला मी

वळवाच्या पावसाचा पडणारा प्रत्येक थेंब उन्हांनं रापलेल्या मनाला आणि शरीराला एवढा सुखावून जातो कि वाटतं बस् हाच तो परमोच्च क्षण ज्यासाठी आपली मनं युगानुयुगं आतुरली होती, हीच ती वेळ जेंव्हा स्वतः स्वैर वाऱ्यावर स्वार होऊन दशदिशांवरून येणाऱ्या वर्षाशरांनी घायाळ व्हावं, त्याला मिठीत घेऊन तसंच पडून राहावं अंगअंग शहारुन जात नाही तोपर्यंत.पण आजूबाजूला सारे तत्वज्ञानी येणाऱ्या पावसाचा एकही थेंब शरीरावर पडू न देता आडोशाला जाऊन शाश्वत-अशाश्वताच्या, द्वैत-अद्वैताच्या, सगुण-निर्गुणाच्या गप्पांपासून पाऊस पडण्या मागच्या (ऐकिवातील) विज्ञानापर्यंतच्या कथा एकमेकांच्या गळी उतरवण्याच्या अनाठायी प्रयत्नात दिसतायत. मनाची आणि घराची कवाडं बंद करून पावसाच स्वागत करणाऱ्यांनो, तुम्ही तसेच भिंतीआड छपराखाली निश्चळासारखे पडून रहा, याद राखा जर तुम्ही पावसाला नुसता ऐकण्याचा जरी प्रयत्न केलात तर, तर तो कर्णमधुर स्वर पेलवणार नाही तुमच्या नाजूक कर्णपटलांना. त्यापेक्षा कोंडून घ्या स्वतःला अशा अंधाऱ्या कोठडीत जिथे हे स्वर्गीय सुख कधी फिरकणारही नाही. मी मात्र आभाळानं मायेने शिंपडलेले पाण्याचे टपोरे मोती सर्वांगाने झेलून घ्यायच्या प्रयत्नात सुखासीन चिंब भिजून, पाणी आणि तप्त मातीच्या सुवासाने भारून गेलेल्या हवेला मुक्तपणे लपेटून घेताना माझा मलाच दिसतोय.

©संदेश मुळे
Share: